Τζάκι, pellet ή inverter; Ποιο συμφέρει για σπίτι και τσέπη

Το «πόσο καίει την ώρα» μπορεί να σε οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα, αν κάθε σύστημα δίνει διαφορετική ποσότητα θερμότητας.
Με σημερινές τιμές, το inverter έχει πολύ χαμηλό κόστος ανά χρήσιμη kWh, ενώ pellet και ξύλα επηρεάζονται έντονα από απόδοση και ποιότητα καυσίμου.
Και στο τζάκι υπάρχει μία τεράστια λεπτομέρεια: άλλο ανοιχτή εστία και άλλο ενεργειακό τζάκι.

4green Team

1. Μην συγκρίνεις μόνο ευρώ ανά ώρα — πρώτα πρέπει και τα τρία να σου δίνουν την ίδια ζέστη

«Τι να ανάψω απόψε; Το τζάκι, τη σόμπα pellet ή το κλιματιστικό;». Είναι από τις πιο φυσικές ερωτήσεις όταν πέφτει η θερμοκρασία. Και συνήθως η σύγκριση γίνεται κάπως έτσι: πόσα ξύλα καίω την ώρα, πόσο pellet πέφτει στη σόμπα και πόσα Watt γράφει το κλιματιστικό.
Το πρόβλημα είναι ότι έτσι δεν συγκρίνουμε το ίδιο πράγμα. Μία σόμπα pellet μπορεί να δίνει 3 kW θερμότητας και μία άλλη 8 kW. Ένα inverter μπορεί να τραβά πολύ ρεύμα όταν ξεκινά και πολύ λιγότερο όταν έχει ήδη πιάσει θερμοκρασία. Και ένα τζάκι μπορεί να καίει ξύλα γρήγορα, αλλά μεγάλο μέρος της θερμότητας να χάνεται στην καμινάδα.
Γι' αυτό η σωστή ερώτηση είναι άλλη: πόσο πληρώνω για να πάρω την ίδια ποσότητα χρήσιμης θερμότητας μέσα στο σπίτι;
Για να γίνει κατανοητό, θα ζητήσουμε και από τις τρεις λύσεις να μας δώσουν 5 kWh πραγματικής θερμότητας στον χώρο. Δεν είναι «μία ώρα για όλους». Είναι η ίδια υπηρεσία για όλους.
Στο inverter χρησιμοποιούμε ενδεικτικό SCOP 3,5, δηλαδή για κάθε 1 kWh ρεύματος θεωρούμε ότι παίρνουμε κατά μέσο όρο 3,5 kWh θερμότητας στη διάρκεια της περιόδου. Για την τιμή ρεύματος χρησιμοποιούμε σημερινό σταθερό benchmark 0,145 €/kWh από το ΔΕΗ myHome Enter.
Για 5 kWh θερμότητας, λοιπόν, το inverter χρειάζεται περίπου 1,43 kWh ρεύματος. Το σκέλος ενέργειας βγαίνει περίπου 0,21 ευρώ.
Αυτό δεν σημαίνει «το κλιματιστικό καίει 21 λεπτά την ώρα». Σημαίνει ότι, με αυτές τις συγκεκριμένες παραδοχές, 5 kWh χρήσιμης θερμότητας κοστίζουν περίπου 21 λεπτά στο σκέλος της ενέργειας.

2. Το pellet στα 7,89–8,99 € το σακί παραμένει αποδοτικό, αλλά η τιμή ανά χρήσιμη kWh δεν είναι τόσο χαμηλή όσο φαίνεται

Σήμερα βρίσκουμε σακιά pellet ENplus A1 των 15 kg περίπου από 7,89 έως 8,99 ευρώ, δηλαδή περίπου 0,53–0,60 €/kg.
Το πρότυπο ENplus ορίζει για pellet καθαρή θερμογόνο δύναμη τουλάχιστον 4,6 kWh/kg και υγρασία έως 10%. Από την άλλη, οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις Ecodesign θέτουν για νέα κλειστά τοπικά συστήματα pellet ελάχιστη εποχική ενεργειακή απόδοση 79%.
Αν χρησιμοποιήσουμε αυτά τα δύο συντηρητικά benchmarks, κάθε κιλό pellet δίνει τουλάχιστον περίπου 3,63 kWh χρήσιμης θερμότητας. Για τις 5 kWh του παραδείγματός μας χρειάζονται περίπου 1,38 kg pellet.
Με σημερινή τιμή 0,53–0,60 €/kg, το κόστος βγαίνει περίπου: 0,73–0,83 ευρώ για 5 kWh χρήσιμης θερμότητας.
Αρα στο ίδιο ακριβώς θερμικό έργο, το pellet βγαίνει αρκετά ακριβότερο από το inverter στο συγκεκριμένο σενάριο.
«Μα ένα σακί pellet μου κρατάει πολλές ώρες. Πώς γίνεται;». Γιατί οι ώρες από μόνες τους δεν λένε πόση θερμότητα πήρες κάθε ώρα. Αν η σόμπα δουλεύει χαμηλά, το σακί κρατά περισσότερο αλλά αποδίδει λιγότερα kW. Αν δουλεύει δυνατά, τελειώνει γρηγορότερα αλλά δίνει περισσότερη θερμότητα.
Και υπάρχει μία ακόμη λεπτομέρεια: η σόμπα pellet χρησιμοποιεί και λίγο ηλεκτρικό ρεύμα για ανεμιστήρες, κοχλία και ηλεκτρονικά. Δεν είναι το μεγάλο μέρος του κόστους, αλλά δεν είναι μηδέν.

Στα καυσόξυλα, η τιμή ανά κυβικό δεν αρκεί: είδος, υγρασία και απόδοση της εστίας αλλάζουν πολύ το κόστος.

3. Στα ξύλα μετρά περισσότερο από όλα τι τζάκι έχεις και πόσο στεγνά είναι τα καυσόξυλα

Στα καυσόξυλα η σύγκριση γίνεται δυσκολότερη. Στην Αττική, οι σημερινές τιμές ξεκινούν περίπου από 120 €/m³, με μέση αγορά κοντά στα 150 ευρώ και περιπτώσεις έως περίπου 170 €/m³.
Αυτό όμως δεν αρκεί για να ξέρουμε πόσο κοστίζει η ζέστη. Το ίδιο κυβικό δεν έχει πάντα την ίδια μάζα ούτε την ίδια ενέργεια. Παίζουν ρόλο το είδος ξύλου, το πόσο πυκνά είναι στοιβαγμένο και κυρίως η υγρασία.
Η Forest Research δίνει για αερόξηρα ξύλα περίπου 20% υγρασίας ενεργειακό περιεχόμενο γύρω στις 4,1 kWh/kg και περίπου 1.400–2.000 kWh ανά στοιβαγμένο κυβικό, ανάλογα με την πυκνότητα. Τα υγρά ξύλα έχουν αισθητά χαμηλότερη χρήσιμη ενεργειακή αξία, γιατί μέρος της θερμότητας καταναλώνεται για να εξατμιστεί το νερό.
Και μετά έρχεται η ίδια η εστία. Οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις Ecodesign ξεχωρίζουν καθαρά τις ανοιχτές από τις κλειστές εστίες: ελάχιστη εποχική απόδοση 30% για ανοιχτή εστία και 65% για κλειστή εστία στερεού καυσίμου που δεν χρησιμοποιεί pellet.
Αρα «τζάκι» δεν είναι μία τεχνολογία.
Αν πάρουμε ως βάση αερόξηρα ξύλα 20% υγρασίας, το εύρος 1.400–2.000 kWh/m³ και μια κλειστή εστία στο συντηρητικό 65%, τότε με ξύλα 120–170 €/m³ οι 5 kWh χρήσιμης θερμότητας βγαίνουν χονδρικά περίπου 0,46–0,93 ευρώ.
Το εύρος είναι μεγάλο επίτηδες. Δείχνει ακριβώς γιατί δεν γίνεται σοβαρή σύγκριση μόνο από το «πόσο έχει το κυβικό». Αν έχεις βαρύ, στεγνό ξύλο και καλό ενεργειακό τζάκι, είσαι πολύ πιο κοντά στο χαμηλό άκρο. Αν αγοράζεις ακριβότερο, ελαφρύτερο ή υγρό ξύλο και το καίς σε μέτρια εστία, πλησιάζεις το πάνω.
Και αν μιλάμε για παλιό ανοιχτό τζάκι, η εικόνα γίνεται ακόμη χειρότερη.
«Εγώ όμως έχω δικά μου ξύλα από το χωριό». Εκεί αλλάζει πλήρως η οικονομική εξίσωση. Αν το καύσιμο είναι πρακτικά δωρεάν και καλά στεγνωμένο, το ενεργειακό τζάκι μπορεί να γίνει εξαιρετικά οικονομικό στη χρήση. Η εργασία, η μεταφορά και η αποθήκευση όμως παραμένουν πραγματικό κόστος, έστω κι αν δεν εμφανίζονται σε λογαριασμό.

4. Το inverter βγαίνει πολύ δυνατό στο κόστος χρήσης — αλλά άλλο ένα σαλόνι και άλλο ολόκληρο σπίτι

Στο κοινό μας σενάριο των 5 kWh πραγματικής θερμότητας, η εικόνα είναι καθαρή:

Το inverter λοιπόν είναι ο καθαρός νικητής στο λειτουργικό κόστος του συγκεκριμένου παραδείγματος.
Δεν σημαίνει όμως ότι είναι η καλύτερη λύση για κάθε σπίτι. Πχ αν έχεις ένα διαμέρισμα 70–80 τ.μ. με ανοιχτούς χώρους και δύο καλά inverter ήδη εγκατεστημένα, το οικονομικό πλεονέκτημα είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Αν όμως έχεις μονοκατοικία 150 τ.μ. με πολλά κλειστά δωμάτια και χρειάζεσαι τέσσερα ή πέντε κλιματιστικά για να πετύχεις την ίδια άνεση, η αρχική επένδυση και η διανομή της θερμότητας αλλάζουν τη συζήτηση.
Το ίδιο ισχύει και για το pellet. Μια σωστά διαστασιολογημένη σόμπα ή ένας λέβητας pellet μπορεί να δίνει πολλές ώρες σταθερής θέρμανσης και να εξυπηρετεί περισσότερους χώρους. Το γεγονός ότι είναι ακριβότερος ανά χρήσιμη kWh στο δικό μας παράδειγμα δεν σημαίνει ότι πρέπει να τον ξηλώσεις αν τον έχεις ήδη πληρώσει και δουλεύει σωστά.
Και στο ξύλο, αν έχεις δική σου φθηνή τροφοδοσία και σύγχρονη κλειστή εστία, μπορείς να πλησιάσεις πολύ διαφορετικό κόστος από κάποιον που αγοράζει κάθε κυβικό λιανική στην Αθήνα.
Αρα μην ρωτάς πόσο καίει την ώρα, μα τι απόδοση έχει
 
 Το πιο σημαντικό συμπέρασμα είναι λοιπόν ότι μην ρωτάς μόνο «πόσο καίει την ώρα;». Ρώτα πόση πραγματική ζέστη παίρνεις για τα χρήματα που καις.
Με σημερινές τιμές και με ίση θερμική υπηρεσία, ένα αποδοτικό inverter βγαίνει πολύ δυνατό. Το pellet παραμένει προβλέψιμη λύση, αλλά το καύσιμο δεν είναι τόσο φθηνό όσο παλιότερα. Και στα ξύλα, ο νικητής κρίνεται περισσότερο από την υγρασία, το είδος και το ίδιο το τζάκι παρά από ένα μόνο νούμερο ανά κυβικό.